کد مطلب: 16746 تعداد بازدید: ۳۴۱

1394/08/26 جلسه هشتم

سه شنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۴

جلسه هشتم1394/08/26

بسم الله الرحمن الرحیم

 

موضوع جلسه : جاذبه و دافعه علی (ع)

 

ضرورت بحث: جاذبه و دافعه‌ی علی (ع) در ادبیات دینی

سیر تکاملی انسان در درون جامعه اتفاق می‌افتد. آیا همه‌ی افراد جامعه هم شکل و هم رأی هستند؟ اینطور نیست؛ بعضی هم مسیرند و بعضی ممکن است در خلاف مسیر یکدیگر حرکت داشته باشند.

آیا می‌توان به گروه دوم بی‌تفاوت بود؟ خیر نسبت به هیچ کدام نمی‌توان بی‌تفاوت بود.

دین باید مکانیسمی طراحی کند که روابط بین افراد در جامعه را تعیین می‌کند و این روابط همان جاذبه و دافعه است. جاذبه و دافعه یعنی بر اساس اصولی رفتار کنیم که افراد به سوی ما دفع و جذب می‌شوند.

چرا دافعه و جاذبه علی (ع) مطرح است؟

دلیلی که شهید مطهری را بر آن داشت به جاذبه و دافعه علی (ع) بپردازد شرایط زندگی امیرالمؤمنین گونه‌ای بود که زمینه بروز جذب و دفع بیشتر بود. همراهی پیامبر، خانه نشینی حضرت و غیره. وگرنه جاذبه و دافعه علی (ع) با جاذبه و دافعه حضرت رسول (ص) فرق نمی‌کند.

اهمیت کنار هم قرار دادن جاذبه و دافعه:

برای پی بردن به این امر باید انواع مردم را از جهت جذب و دفع تقسیم کرد:

1-   فقط جاذبه دارند (منافق اند)

2-   فقط دافعه دارند (خودخواه)

3-   هم جاذبه دارند و هم دافعه (مکتبی اند)

4-   نه جاذبه دارند و نه دافعه (خنثی هستند)

کسانی که فقط جاذبه دارند از نظر عرف جامعه افرادی اجتماعی اند اما از نظر دین اسلام این دسته منافق اند. این زمانی است که شخص مقابل بین خود و او تفاوتی نبیند.

مکتبی بودن، خواه ناخواه دشمن ساز است (شهید مطهری). طبق تعریف جاذبه و دافعه رفتار ما طبق اصول باعث می‌شود افراد مخالف (دشمن) هم پدید آید.

انسان در اسلام جایگاه والایی دارد. پیامبر (ص) می‌فرمایند: و ما ارسلناک الا رحمه للعالمین

آیا شأن و جایگاه پیامبر با دافعه منافات ندارد؟ پیامبر رحمت جهانیان است. محبت و رحمت رفتار بر اساس میل فرد نیست. محبت و رحمت یعنی رفتار توأم با حقیقت. محبت باید توأم با حقیقت است (شهید مطهری). در رفتار محبت آمیز به جای منفعت شخص، مصلحت او را در نظر می‌گیریم. مثل امر به معروف که از روی محبت صورت می‌گیرد. دین رحمانی دینی ناقص است. محبت دو بعد دارد، هم رحمت هم نقمت. محبت تنها در میائل تربیتی آفت دارد. البته اصل بر محبت است اما خشونت هم لازم است. این مکتبی بودن هم حد دارد و هم جهت. ملاک مشخص کردن جهت خود عالی و خود دانی است.

خود عالی: 1- دفع شر می‌کند  و 2- جذب خیر می‌کند

خود دانی: 1- جذب شر می‌کند و 2- دفع خیر می‌کند

از لحاظ حد، حد جاذبه و دافعه چیست؟

جاذبه و دافعه سه ملاک دارد: 1- زمان، 2- مکان ، 3- عمق

از نظر زمان، با از بین رفتن شخص جاذبه و دافعه او از بین می رود. از نظر مکان، جاذبه یا دافعه او مربوط به مکانی محدود است و از نظر عمق، یعنی جاذبه و دافعه عمیق دارد.

حد جاذبه و دافعه این است که آیا زمان و مکان فراتر می‌رود یا نه و عمق آن چقدر است.

ریشه جذب و دفع چیست؟

جذب و دفع مبتنی بر 1- سنخیت و مشابهت و 2- رفع نیاز است.

سنخیت و مشابهت مهم ترین و اصلی ترین ریشه در دافعه و جاذبه است.

جاذبه: اسلام در این مورد موضع دارد. اسلام به طور عام و شیعه به طور خاص مظهر عدالت است. اسلام شیعه به این دلیل پایه اش بر محبت است زیرا که محبت محدودیت زدا است.

اسلامی که بر مبنای محبت بنا شده است با خود دانی مخالف است. بنابراین فرد خود را توسعه می‌دهد، محدودیت را بر می‌دارد ولی خود را حذف نمی‌کند.

روش های تهذیب نفس: 1- روش عقلی 2- روش نقلی

دین اسلام بر مبنای محبت است و محبت تبعیت آور است. تبعیت سنخیت می آورد و تا جایی محبت و تبعیت و سنخیت ادامه می‌یابد که عاشق و معشوق مانند هم می شوند. اگر تبعیت نباشد، سنخیت از بین می‌رود. "إن کنتم تحبون الله فاتبعونی یحببکم الله "

بررسی موضع اسلام در برابر محبت: نقاط قوت اسلام

1-   اسلام واقعیت آن را پذیرفته، یعنی محبت وجود دارد. اما اول اینکه این مصداق عالی دارد و دوم این که اسلام مصداق دانی را نفی نکرده است.

2-   اسلام بعد منفی را حل کرده است.

وقتی بحث از مصداق عالی می‌شود یعنی اوج خواه باش. یعنی سراغ کسی برو که بیشترین محبت را دارد و ان خدای متعال و اولیای او هستند. اما این به این معنی نیست که مصداق دانی یعنی عشق به خانواده و دوستان و غیره را نفی کن. والذین آمنوا اشدّ حباً لله : کسی که مؤمن است اشد حبش برای خداست.

اگر دوست داشتن تو با محبت خدا تعارض دارد، محبت خدا را در نظر بگیر. باید بین مصداق دانی محبت و مصداق عالی آن رابطه طولی موجود باشد. اگر حب بنی بشر را در ذیل حب به خدا ببینیم خیلی زیباتر می‌شود.

انواع محبت:

1-   محبت مجازی: الف) حیوانی جنسی (با منشأ نفسانی)  و ب) حیوانی نسلی (حاصل ازدواج)

2-   محبت حقیقی

برخی می‌گویند عشق مجازی مقدمه عشق حقیقی است؛ اما اسلام این را توصیه نمی‌کند. اگر وارد عشق مجازی شدی باید عفاف را حفظ کنی. من عشق و کتم و عف و مات، مات شهیدا: یعنی کسی که عاشق شود و کتمان کند و عفاف ورزد و بمیرد، شهید مرده است (اما نه این که با فکر آن عشق بی عفتی کند و به تباهی دچار شود.

در عشق حیوانی جنسی امکان رشد هست ولی به شرطی که عفت بورزد. یعنی باید تغییر فاز دهد و به عشق حیوانی نسلی تغییر یابد و ازدواج کند. عشق حیوانی جنسی جهشی ولی عشق حیوانی نسلی آهسته و تدریجی است.

امکان تبدیل عشق حیوانی نسلی به عشق حیوانی جنسی هم هست لذا باید مراقب بود. بنابراین زیبایی ظاهر نباید ملاک باشد. باید او را دوست داشت چون بنده خداست.

عشق حقیقی عشق به خدا و اولیای اوست و منشأ آن فطرت انسان است. کمال خواهی منشأ است و کمال خود خداست.

محبت هم آثار منفی دارد و هم مثبت. از جمله آثار مثبت محبت، محدودیت زدایی است که در هر سه نوع عشق (حیوانی جنسی،حیوانی نسلی و حقیقی) وجود دارد. محدودیت زدایی هم جنبه فردی دارد و هم اجتماعی. مصداق اجتماعی آن عشق مردم به امام حسین (ع) در هیئات عزاداری یا عشق اقشار مردم به امام خمینی (ره) که این عشق سبب نظم اجتماعی و اصلاح آن می‌شود.

بعد منفی محبت: کر و کور شدن و ندیدن جنبه های منفی موضوع که محبت حقیقی نیست.

دوست و دوست یابی:

دوست واقعی انسان او را از محبت دانی به محبت عالی سوق می‌دهد. انتخاب دوست بسیار مهم است.

ملاک های انتخاب دوست:

1-   وقتی او را بینی یاد خدا بیفتی،

2-    گناه علنی ندارد،

3-    از او دانش یاد میگیری،

4-    یاد شیطان نمی افتی،

5-   حرف لغو نمی زند،

6-   فعلش انسان را یاد قیامت می اندازد.

آفت‌های دوستی:

1-   انحصار طلبی (در مردان شایع است)

2-   انسداد امر به معروف و نهی از منکر

3-   دریده شدن پرده ها و حریم ها (گفتن تمام اسرار که در زنان شایع تر است)